dinsdag 17 oktober 2017

Verslag ledendag Historische Vereniging Noordoost Friesland te Kollum

Op zaterdag 14 oktober 2017 werd de traditionele najaarsbijeenkomst van de Historische Vereniging Noordoost Friesland in Kollum gehouden. Het bestuur had een gevarieerd programma opgezet. We werden `s morgens bij Kollumer Museum Mr. Andreae vriendelijk met koffie en oranjekoek ontvangen.
We kregen een korte introductie over het ontstaan en de opzet van het museum. Daarna volgden twee lezingen. Eén van redacteur Hans Zijlstra, over de Doutzen Kroes van de zeventiende eeuw: Lisck van Eysinga (1595-1624). Deze lezing werd live via Twitter uitgezonden en kunt u hier terugkijken: https://www.pscp.tv/w/1yNxaVaDEMlKj

Volle zaal bij ledendag in Kollum


Wibo Boswijk heeft een portret schilderij van Lisck van Eysinga. Over haar zal nog een artikel in De Sneuper worden gepubliceerd, naar aanleiding van een vondst in een Album Amicorum over haar en een afgewezen liefde, Anthonius van Aylva.
Daarna volgde een lezing van dr. Oebele Vries over het Kollumer oproer van 1797. Vries is bestuurslid van museum Andreae en heeft zich jarenlang in het Kollumer oproer verdiept. In het museum zijn prachtige zaken rondom het oproer te bezichtigen.
U kunt hier de lezing van Oebele Vries terugzien: https://www.pscp.tv/w/1kvJpkrglWPGE

Vervolgens werd het tijd voor een bezoek aan het museum zelf.
Diverse foto's geven u een indruk van het Kollumer oproer, het leven van Mr. Andreae en werken van schilder Ids Wiersma. Ook zijn er diverse vitrines met zilveren objecten van Kollumer zilversmeden als Pytter Martens en de familie Radema.
Daarna lunchten we in de Colle, waar traditioneel weer een lekkere broodje kroket voor elk lid lag te wachten. Na de lunch vertelden de redacteuren Nykle Dijkstra en Jacob Roep over diverse actuele projecten van de verenigingen.
Jacob vertelde over de totstandkoming van de beeldbank die dankzij webmaster Jaap-Sip Faber prachtig is opgezet en via de website is te raadplegen. Diverse foto's worden nu ook op de Facebookpagina Oud Dokkum uitgelicht. We hopen te zijner tijd de beeldbank aan Europeana te koppelen zodat via deze website iedereen in Europa de foto's kan vinden. Verder vertelde Jacob over zijn deelname aan het project van Frisian book & Paper Restorers. Zij maken in het kader van Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018 een historisch prentenboek van alle Friese Elfsteden. Van elke stad wordt één verhaal opgenomen waarbij een historische prent wordt getekend en gedrukt. Dit gebeurt allemaal ambachtelijk. Van de stad Dokkum heeft Jacob het zeeroversverhaal van Nykle Dijkstra aangeleverd. Daarvan wordt momenteel een historische prent gemaakt met een korte toelichting van het verhaal.
Nykle nam daarna het woord en vertelde hoe het zeeroversverhaal de afgelopen maanden het NOS, radio NPO 1 en andere regionale media wist te halen. Tijdens de Admiraliteitsdagen werd het lied ten gehore gebracht. Nadien kreeg Nykle nog veel positieve reacties en het blijft doorwerken, want misschien komt er wel een standbeeld van de rovers in Dokkum. Maar dat is toekomstmuziek.

Tot slot vertelde Nykle over de deelname van onze vereniging aan de Historicidagen die op 24, 25 en 26 augustus in Utrecht plaatsvonden. Onze vereniging gaf daar een sessie met vier andere historici. We hebben onze werkwijze met wetenschappers en Sneupers gepromoot aangezien daar prachtige projecten uit voort zijn gekomen. Wij hopen dat meer historische verenigingen in Nederland met wetenschappers gaan samenwerken. Dit kan tot mooie resultaten leiden.

Na de lunch brachten we eerst een bezoek aan de Maartenskerk Deze heeft prachtige oude muur- en plafondschilderingen, vele herenbanken (met familiewapens van oa families Botnia, Broersma, Van Rosema, De Schepper), een Van Gruisenorgel, een rouwbord van Eyso de Wendt (rijk geworden bij de VOC in China) en bijzondere grafzerken.
De echtgenoot van Lisck van Eysinga, Hessel van Meckema ligt met een grote steen op het koor, waar ook een voormalig ingang naar de grafkelder lijkt te zijn (een rijtje zwarte stenen dwars boven de grafsteen).
Ook de gelijknamige overgrootvader van de kunstschilder Hermannus Collenius ligt met een grafsteen op het koor.
Boven een deur een mooi schilderij met putti, door Wessel Pieters Ruwersma, een leermeester van Willem Bartel van de Kooi en in de consistoriekamer een gevelsteen uit 1695 van de 7 Kamers , een voormalig woningencomplex. Kortom een rijk bedeelde kerk!
Van een heel andere aard was de Oosterkerk met zijn bijzondere interieur. Deze gereformeerde kerk is verrassend kleurrijk en ontworpen door architect Egbert Reitsma, die lid was van de Groninger Ploeg en de kerk in Amsterdamse Schoolstijl liet bouwen.

De foto-impressie gemaakt door Jacob Roep kunt u hier bekijken.
Ook een online album gemaakt door Hans Zijlstra

We hebben nu al veel zin in de voorjaarsbijeenkomst van 2018. Daar kunt u ook bij zijn! Nadere informatie volgt in De Sneuper.
Word nu lid via dit aanmeldformulier op onze site: http://www.hvnf.nl/aanmeld-formulier/

maandag 16 oktober 2017

Online beeldbank van de Historische Vereniging Noordoost-Friesland

Een jaar geleden deed Jacob Roep een voorstel binnen de redactie tot het maken van een beeldbank voor de beeldcollectie van de vereniging. Destijds reageerde de redactie erg enthousiast op dit initiatief. Er werd veel overlegd aan welke voorwaarden de beeldbank in dat geval moest voldoen. Dit werd in nauw overleg met het bestuur en de webmaster Jaap-Sip Faber gedaan. Zowel het bestuur als Jaap-Sip stonden achter het initiatief tot het realiseren van de beeldbank. Na een jaar van hard werken, is de beeldbank een feit!

Vooraf werden diverse programma’s (CMS’en) voor de beeldbank bekeken en getest. Uiteindelijk werd besloten de beeldbank binnen de website van de vereniging (www.hvnf.nl) te integreren. Dankzij de kunde en het geduld van onze webmaster Jaap-Sip werd de beeldbank stukje bij beetje opgebouwd. Jaap-Sip is grondig te werk gegaan en heeft bij diverse mensen en instellingen advies ingewonnen, zoals bij collectievormer Hans Laagland van Tresoar, medewerkers van Picturae en Europeana. Op basis van deze contacten werden de voorwaarden opgesteld waaraan de beeldbank moest voldoen. Zo voldoet iedere foto in de beeldbank aan de Dublin Cores. Dit is een internationale standaard voor meta-data waaraan de omschrijvingen van een foto moet voldoen, zoals een titel, auteur, labels, omschrijving, datum, locatie, enz. Op deze wijze zijn de afgelopen maanden vele foto’s aan de beeldbank toegevoegd.

Het resultaat mag er zijn. U kunt de beeldbank in het menu bovenaan de website van de vereniging vinden: www.hvnf.nl
Vervolgens kunt u honderden foto’s bekijken. Via een zoekbalk kunt u op trefwoord naar foto’s zoeken maar ook op basis van labels. Bij iedere foto staan deelknoppen waarmee u de foto via social media kunt delen. Tevens kunt u bij iedere foto een reactie plaatsen. Verder kunt u de foto’s uitvergroten zodat u de details op de foto nog beter kunt zien. Met alle reacties van bezoekers hopen wij meer informatie over onze beeldcollectie te verzamelen.
Tot slot willen we nog melden dat er automatisch een backup (reservekopie) van de beeldbank wordt aangemaakt. Dit verkleint de kans op het verliezen van foto’s in de toekomst mocht er iets met de website gebeuren.

Op onze Facebookpagina en die van Oud Dokkum zullen de komende tijd regelmatig foto’s uit de beeldbank worden geplaatst. Zo kunnen vele mensen van de oude foto’s genieten. Mocht u ook foto’s voor onze beeldbank ter beschikking willen stellen dan kunt u die mailen naar info@hvnf.nl
Ook voor vragen en opmerkingen kunt u bij dit e-mailadres terecht. 

vrijdag 13 oktober 2017

Poezie-album Trijntje Vrolijk uit Sneek op Amsterdamse rommelmarkt

Na het bezoeken van de tentoonstelling over Johannes Maelwael in het Rijksmuseum in Amsterdam liep ik nog even over het Museumplein. Er stonden nog diverse marktkraampjes, die zo langzamerhand aan het afbreken waren. Bij een van de laatste kraampjes stond een jongeman door een oud boekje te bladeren, en toen ik over zijn schouder meekeek zag ik plots de handgeschreven naam Zijlstra.

Nieuwsgierig pakte ik het boekje op nadat hij het had teruggelegd. Het bleek een poezie-album uit 1918 van ene Trijntje Vrolijk uit Sneek.
Bijna alle versjes, met bijbehorend plaatje zijn door mensen uit Sneek in 1918 en 1919 geschreven. Het begint met haar vader en moeder en daarna volgen namen als Feenstra, Hoekstra, Postma, Zijlstra, Hammersma en Henstra.
In totaal staan er 30 versjes in (veel hebben de aanhef Zus of Zusje), voor de volledigheid van de volgende personen (ze begon dichtbij huis):  Pa Vrolijk, Ma Semplonius, Broer Jo, Broer Henk, Nicht Eberdina. En verder:
G vd Sluis, onderwijzeres
Aebeltje Zijlstra
JW Zijlstra
Schoolvriendin Sjoe Feenstra
Idem Hielkje Hoekstra
Nicht Helena
Vriendin Jantje Ferwerda
A Dijkstra
Aerie Pschitizki
Marijke Hoekstra
M Henstra
Tante Janna
Grietje Vis
Gretha Westra
T Postma
Jacoba Zijlstra
Reintje Baning
Marianne Reindorp
H de Jong
Hermina de Vries
Tante Ydema (?)
A Hammersma
F Terpstra

Trijntje is geboren in 1909 in Sneek, dus toen circa 9 jaar oud: dochter v Pieter Vrolijk en Geesje Semplonius. De ouders huwden in 1898 in Sneek, hij van Sneek en zij van Oosterwierum. Ze woonden in Sneek aan de Prins Hendrikkade 46a.

Ik vroeg via Twitter of het Museum Sneek, beter bekend als het Fries Scheepvaartmuseum, interesse had. En dat hadden ze!
Binnenkort zullen ze het album aan hun (bibliotheek-)collectie kunnen toevoegen en nakomelingen of andere sneupers er mogelijk nog plezier van hebben.










maandag 9 oktober 2017

Friese Flora Saskia van Uylenburgh steelt show in Amsterdam

Begin mei was ik in Rusland, in Sint-Petersburg en Moskou. In Sint-Petersburg, vanaf 1703 door tsaar Peter gebouwd met behulp van o.a. veel ambachtslieden uit de Republiek, moet je natuurlijk het wereldberoemde Hermitage bezoeken.
In de loop der eeuwen zijn door de tsaren honderden Hollandse meesters verzameld, die dan ook na aankoop nooit meer in Nederland te zien waren. Deze schilderijen werden vaak via agenten op veilingen gekocht en per schip over de Oostzee getransporteerd. Eenmaal ging dit mis en belandde de lading van 27 Hollandse Meesters in het schip de Vrouw Maria op de zeebodem!

Een van de mooiste schilderijen in de vaste collectie in Sint-Petersburg is Rembrandts Flora, een portret van zijn Friese echtgenote Saskia van Uylenburgh, die hij in hun trouwjaar 1634 schilderde. Argeloos kijkt ze de aanschouwer aan. In hetzelfde jaar schilderde Rembrandt de inmiddels beroemde portretten van Marten en Oopjen, terwijl Wybrand de Geest (in 1622 getrouwd met Hendrickje Uylenburgh, een nicht van Saskia) de weelderige Vrijheer van Ameland, Wytze van Cammingha schilderde.

Saskia, geboren in Leeuwarden, woonde vanaf haar twaalfde, toen ze wees werd (1624), met haar broer Geert en zus Titia in het gezin van haar oudere zus Hiskje van Uylenburgh in Sint Annaparochie. Hiskje van Uylenburgh was gehuwd met jurist Gerrit van Loo, secretaris van Het Bildt.
Saskia woonde in 1634 tijdelijk in Franeker, waar ze haar zwager, de Poolse hoogleraar Johannes Maccovius, hielp nadat zijn vrouw Antje van Uylenburgh was overleden.
In 1642 overleed Saskia op 29-jarige leeftijd, vermoedelijk aan tuberculose. Ze werd begraven in de Oude Kerk te Amsterdam, waar hedentendage haar grafsteen nog te zien is. Elk jaar op 9 maart om precies acht over half negen in de ochtend valt de zon op het graf. Er is dan een ontbijtbijeenkomst in de kerk met muziek en een korte lezing.

Sinds afgelopen week is Saskia, middels haar portret als Flora, terug in Amsterdam. Het Hermitage in Sint-Petersburg heeft haar, samen met diverse andere Hollandse Meesterwerken, uitgeleend aan het Hermitage aan de Amstel in Amsterdam. Daar schittert ze nu in het middelpunt van wat al het Rembrandtplein wordt genoemd, de centrale ruimte met diverse schilderijen van Rembrandt, maar ook van fijnschilder Gerard Dou, de zoon van Harlinger glasschilder Douwe Jans. (Dou is dus een verkorte versie van het patroniem Douwes.)

maandag 25 september 2017

Ids Wiersma, kunstschilder uit Brantgum

Recentelijk kwam bij het televisieprogramma Tussen Kunst en Kitsch in het Fries Museum een schilderij van Ids Wiersma aan het licht. Het toonde op het land werkende mensen met korenschoven en een kerk op de achtergrond. Dat deed me direct aan Noordoost-Friesland denken. Welk dorp het precies is weet ik niet, maar wellicht herkent een van de lezers het.


Wiersma werd ook wel de Monet van Friesland genoemd. En inderdaad hebben zijn schilderijen wel iets weg van zijn stijl.

De in 1878 in Brantgum geboren kunstschilder (zoon van arbeider Doeke Goslings Wiersma en Eeke Idzes Koopmans) begon aanvankelijk als huisschilder maar kwam al gauw onder de aandacht van kenners. Uiteindelijk kon hij toch naar de Tekenacademie in Den Haag en zo tekende hij o.a. voor het Koninklijk Huis, als lid van de Haagse Pulchri Studio. Ook maakte hij muurschilderingen voor de Rijksmunt in Utrecht. Nadat hij een tijdje tekenleraar was geweest keerde hij terug naar Friesland om als kunstschilder het boerenleven te vereeuwigen.
Hij woonde ook enige tijd in Amsterdam, waar hij het verdwijnende stadsleven in beeld bracht en ook huwde. Het Stadsarchief Amsterdam bewaart 46 tekeningen van hem.

Toen ik het op ons Twitterkanaal meldde kreeg ik een reactie van Louw Dijkstra van Uitgeverij Wijdemeer, die een vergelijkbaar schilderij van Ids Wiersma kende, met daarbij op de achtergrond een wel herkende kerk, die van Dronrijp, in 1923. De overeenkomst in compositie is frappant, maar is de andere inderdaad in Noordoost-Friesland ontstaan?
Ids Wiersma, Dronrijp 1923

maandag 18 september 2017

Voorintekenaktie Dokkumer Bierboek

In Dokkum wordt sinds kort weer Bonifatiusbier gebrouwen en op de markt gebracht. De geschiedenis van het Dokkumer bier lijkt op de geschiedenis van de stad Dokkum. Het brouwen en drinken van bier is bijna zo oud als de mens zelf. In de Bonifatiusstad is die biertraditie annex aan de Bonifatiusbron of -fontein. Binnen de bolwerken waren ooit bijna twintig brouwerijen gevestigd!

Warner B. Banga en Piet de Haan, twee ‘sneupers’ van de Historische Vereniging Noordoost-Friesland, onderzochten op verzoek van de stichting Dockumer Biergilde het bierbrouwen in Dokkum door de eeuwen heen. Zij haalden uit eeuwenoude archieven de historie van de bierbrouwersstad Dokkum uit de vergetelheid...

Verbluffend veel feiten en gegevens over het bierbrouwen in de noordelijkste stad van Nederland in een boek van ruim 300 bladzijden dik. Dat komt eind dit jaar uit en is nu verkrijgbaar met een aantrekkelijke korting bij voorintekening. Zie ook onze digitale flyer met bestelformulier.

Het standaardwerk over het bierbrouwen in de Bonifatiusstad wordt uitgegeven door de stichting Historia Doccumensis en wordt geheel in full colour uitgevoerd met een harde kaft.
Naast een enorme hoeveelheid informatie over bierbrouwen en de biercultuur van Dokkum, bevat het boek de geschiedenissen van 20 Dokkumer brouwerijen en een uitgebreide namenindex voor genealogen en speurders naar familiegeschiedenissen.

Het boek zal in de winkel € 24,95 gaan kosten, maar is vooraf te bestellen voor € 17,50 via www.historia-doccumensis.nl.

zondag 10 september 2017

Boek over verloren gewaand Dokkumer skûtsje

De familie Van der Werf heeft afgelopen donderdag het boek over het verloren gewaande familieskûtsje Eben Haëzer aangeboden aan bestuursvoorzitter Hylke Heidstra van Skûtsje Stêd Dockum. ,,Heidstra jout  mei syn stichting ús skûtsje in nije takomst. Hy set him der tige foar yn. En mei sukses, want 4e wurde foar de earste kear yn de 3e klasse fan de IFKS is in boppeslach. Wy fertrouwe ús skip graach oan him ta’’, aldus Sytse van der Werf die het boek over de rijke historie van het skûtsje samen met de andere familieleden Henk, Sjoerd, Bram en Klasina van der Werf presenteerde. ,,Troch dit boek realisearje je jo wat je yn hannen ha. Dan krije jo yn ‘e gaten werom it sa wichtich is dat ús histoarje en dizze skippen bewarre bliuwe moatte. It skip hat in siel krigen. Sa fielt it.’’

Wethouder Pieter Braaksma van de gemeente Dongeradeel kreeg eveneens een exemplaar. ,,Wy hoopje dat - mei jim stipe - it skûtsje Dokkum en de Dongeradielen mar goed op de kaart sette mei. Der twivelje wy net oan’’, zegt Van der Werf. Braaksma stelt dat het een grote wens van hem is dat er steeds meer schepen in de haven van Dokkum komen te liggen, zodat het een echte museumhaven wordt. Ook voorzitter Jan-Michiel van der Gang van de Admiraliteitsdagen ziet de Dokkumer vloot graag uitbreiden in het kader van hét maritieme festival. Dit skûtsje past daar precies bij. Na de presentatie ging de Dorpenslag van start. Het was deze eerste avond meteen al gezellig druk in de stad. De hele kade stond vol met mensen die de deelnemers aanmoedigden. Een mooi begin van de Admiraliteitsdagen 2017.

De eerste druk van het boek over het skûtsje Eben Haëzer is inmiddels al uitverkocht, maar het boek kan besteld worden via skutsjeebenhaezer@outlook.com of tel: 06-40371514. Zie ook www.steddockum.nl

zaterdag 19 augustus 2017

De Sneuper 127, september 2017, met piraten, vluchtelingen en bruidsschat

Het najaarsnummer van ons verenigingsblad De Sneuper, nummer 127, heeft als thema de Admiraliteit van Friesland, die van de start in 1597 tot 1645 in Dokkum gevestigd was. Dit sluit ook mooi aan op de Admiraliteitsdagen die begin september in Dokkum plaatsvinden. Daar zal het door ons redactielid Nykle Dijkstra ontdekte beklaglied worden opgevoerd door het Shantykoor Admiraliteitssjongers, wat ook een belangrijk verhaal in dit nummer van De Sneuper is.

Het schilderij op de cover is gemaakt door de beroemde Abraham Storck Sr. Het werd ontdekt door ons lid Wibo Boswijk bij een antiquair in België en zit nu in de collectie van het Fries Scheepvaartmuseum. Het toont het vlaggenschip Groot Frisia van admiraal Tjerk Hiddes de Vries, evenals het schip De Postiljon van zijn broer Barend.

In dit nummer van De Sneuper naast het verhaal over het beklaglied opnieuw een artikel van Eimert Smits F.Azn. dat al een paar jaar in onze kopijmap zat: in een themanummer over de Admiraliteit mag een uitleg over het wapen van de Admiraliteit (met aanvullingen van Hans Zijlstra) niet ontbreken.
Sake Meindersma neemt weer een genealogisch artikel voor zijn rekening over de bruidsschat van Fettje D. Meindersma en Antonia Veldhuis vertelt hoe het de criminele Aaltje Jans uit Dokkum verging.
Natuurlijk het vervolg en derde deel over vluchtelingen en evacués in Oostdongeradeel tijdens de laatste wereldoorlog door Doede Douma en Reinder Tolsma, die ook aan een boek over dat onderwerp werken.
Hilda Bouta haar schrijfwerk voor de rubriek ‘Veldpost uit WO I‘ zit erop; wie neemt het stokje over met een nieuwe rubriek in De Sneuper?

Zo is De Sneuper 127 afwisselend en interessant voor iedereen, maar natuurlijk kan uw artikel daaraan bijdragen in een volgend nummer... Want wij blijven afhankelijk van de kopij van onze leden. Stuur dus vooral uw bijdrage in! De kopijvoorwaarden kunt u online inzien.

De najaarsledenbijeenkomst is op zaterdag 14 oktober in Kollum
We zullen dan een bezoek brengen aan het nieuwe museum Kollum Mr Andreae van de vroegere Oudheidskamer en twee kerken: Maartenskerk en Oosterkerk. Het museumgebouw Oostenburg staat aan de Oostenburgstraat 2. Mogelijk komen we nog met een bijzondere onthulling!
Komt allen tezamen op deze bijzondere dag en meldt u aan bij penningmeester Arjen Dijkstra of telefoon 0519 -589674 (graag na 19.00 uur)!

Inhoudsopgave:
HISTORIE & STREEKGESCHIEDENIS
- Zeerovers gehangen bij de kettingbrug, Nykle Dijkstra
- Admiraliteitssjongers op piratenjacht, Pieter Zuidema
- Het wapen van de Friese Admiraliteit, Eimert Smits Fazn, Hans Zijlstra
- Vluchtelingen in Oostdongeradeel (3), Doede Douma en Reinder Tolsma

GENEALOGIE & FAMILIEGESCHIEDENIS
- De bruidsschat van Fettje Meindersma, Sake Meindersma

- Criminele Aaltje Jans uit Dokkum, Antonia Veldhuis
 
RUBRIEKEN & COLUMNS
- COLUMN: Je mutte mar hoare...,Ihno Dragt
.
- Veldpost WO I: Einde en nieuw begin, Hilda Bouta 
- Heraldiek, dorpswapens Niawier en Oosternijkerk, Rudolf J. Broersma
 
DIGITAAL, ACTUEEL & VARIA
 
- WEBSITE & -BLOG: Sneupers helpen!, Hans Zijlstra

Op de Praatstoel 2: verhalen uit NOF. Bestel dit fantastische boek (leuk als kadootje)! Slechts 10 euro voor ruim 400 pagina's hardcover (plus verzendkosten 6,75 ivm dikte boek. Af te halen in Dokkum zonder verzendkosten).
 
Wilt u ook meegenieten van de interessante verhalen uit onze regio, dan kunt u zich eenvoudig aanmelden als lid (slechts 15 euro per jaar voor oa 4 x De Sneuper) via dit online formulier.

U kunt ook altijd een ruim van de belasting aftrekbare gift doen. Wij zijn immers een Algemeen Nut Beogende Instelling: Culturele ANBI. Voor donateurs van culturele ANBI’s geldt een extra giftenaftrek. Particulieren mogen in de aangifte inkomstenbelasting 1,25 keer het bedrag van de gift aftrekken. Ondernemingen die onder de vennootschapsbelasting vallen, mogen 1,5 keer het bedrag van de gift aftrekken in de aangifte vennootschapsbelasting.
Dus een particulier die 1000 euro schenkt mag 1250 euro van de belasting aftrekken, een bedrijf zelfs 1500 euro.

woensdag 16 augustus 2017

Jonge redacteuren De Sneuper presenteren op Historicidagen 2017

Van 24 tot en met 26 augustus worden in Utrecht de Historicidagen 2017 gehouden. Het is een initiatief van KNHG in samenwerking met de Universiteit Utrecht.
Jacob Roep (l) en Nykle Dijkstra in VOC hoofdkwartier

Drie dagen vol inspirerende lezingen, debatten en workshops over alle mogelijke aspecten van geschiedbeoefening nu, voor alle historici: studenten, docenten, onderzoekers, historici werkzaam in archieven, musea, erfgoed, zzp-ers, kunsthistorici en publiekshistorici.

Een van de sessies wordt mede verzorgd door twee van onze jonge redacteuren, Nykle Dijkstra en Jacob Roep.

Op zaterdag 26 augustus vanaf 11 uur is deze parallelsessie:
De interactie tussen geschiedbeoefenaren en hun publiek: vervagende en nieuwe grenzen Wetenschappers en instellingen als archieven, musea en historische verenigingen zoeken meer dan voorheen het contact met hun publiek. Omgekeerd melden zich steeds vaker groepen in de samenleving die op zoek gaan naar een (nieuwe interpretatie van) hun eigen geschiedenis.
De grens tussen professioneel en amateur vervaagt en grenzen worden geslecht, maar er worden ook nieuwe grenzen zichtbaar.
  • Wat hebben beide werelden elkaar te bieden?
  • Hoe kunnen ze elkaar versterken?
  • Waar gaat de samenwerking knellen?

Dit panel bestaat uit verschillende korte presentaties, die uitmonden in stellingen of dilemma’s over verschillende soorten grenzen die met de zaal worden besproken: grenzen tussen amateurhistorici (‘sneupers’ in het Fries) en professionele historici, tussen distantie en betrokkenheid, tussen instellingen en hun publiek.

Moderator: Arnoud-Jan Bijsterveld (o.v.).

Sprekers: Jacob Roep en Nykle Dijkstra (Historische Vereniging Noordoost-Friesland), Arnoud-Jan Bijsterveld (Tilburg University), Dolly Verhoeven (RU), Kees Ribbens (NIOD/EUR), Paul Knevel m.m.v. studenten (UvA).


Zie ook het volledige programma, en kom langs!

vrijdag 11 augustus 2017

De Talsma-eendenkooi van Schiermonnikoog

Als u binnenkort op Schiermonnikoog bent, dan moet u zeker eens een bezoek brengen aan de eendenkooi van Talsma.
Deze kooi bij de zogenaamde Kooiplaats (boerderij met kooi) wordt nog steeds gerund door de oude heer Theun Talsma. Dezelfde familie kennen we ook van een kooi bij de Anjumer kolken
In 2012 bezochten we de Van Asperenkooi tijdens een ledendag. De cover van De Sneuper 110 was gesierd met een foto van die kooi.

Tijdens een rondleiding ga je de bebossing rond de omwalde eendenvijver in en vertelt Talsma over de geschiedenis en gebruiken rond de kooi. Vele spreekwoorden zijn gebaseerd op het leven van de kooiker en zijn eenden: de pijp uit gaan, achter de schermen werken etc.

In de Schiermonnikoger kooi komen tal van eendensoorten voor. Ik zag bergeenden, kuifeenden, smienten, talingen en zelfs een gans, die ooit door een eend is uitgebroed in een van de ingegraven melkbussen. De tamme eenden lokken de wilde eenden die gevangen gaan worden. Tegenwoordig is dat alleen nog maar om te ringen.

In het kooikershuisje binnen de kooi staan diverse gereedschappen en ook enkele kleine stukjes turf. Die werden gebruikt om al smeulend de menselijke geur te camoufleren van de naderende kooiker.
Aan de rand van de kooi is ook een klein gedenkteken opgericht met het jaartal 1945, dat herinnert aan het feit dat Schiermonnikoog als een van de laatste plekken bevrijd werd. Collaborateurs uit het Groningse Scholtenhuis hadden zich in hutten in de kooi ingegraven, maar werden uiteindelijk verwijderd.

Rondom de kooi loopt een pad dat helemaal bedekt is met mos. Talsma verwijdert hier regelmatig het gras om het zachte tapijt te onderhouden dat de voetstappen, en dus de geluiden, dempt.
Er groeien ook enkele pruimenbomen in de kooi. Die smaken heerlijk bij een stukje eendenvlees!

Mooi dat zo'n stuk cultureel erfgoed door de familie Talsma in stand gehouden wordt!

woensdag 9 augustus 2017

Kerkmuseum te Jannum met sarcofagen en zuil uit Niawier

Onlangs had ik op de terugweg van een weekendje Wad en Schiermonnikoog nog even tijd om het oude kerkmuseumpje van Jannum te bezoeken. Het minuscule terpdorpje is prachtig gelegen in een weids landschap, een kleine 10 kilometer ten westen van Dokkum.

Je auto moet je parkeren op een parkeerplaats buiten de terp, waarna je via een lange, door bomen
omzoomde, weg de kleine heuvel oploopt.
Een boerderij en een paar kleine huisjes vormen samen met de 13e eeuwse Romano-gotische kerk het hele dorp.
De kerk is opgetrokken uit rode baksteen, kloostermoppen, die een relatie met het ooit nabijgelegen klooster Klaarkamp te Rinsumageest doen vermoeden, maar waarschijnlijker is dat het een dochterkerk van de Rinsumageester kerk is.

Op het kerkhof liggen diverse sarcofagen, maar ook binnen in de kerk vind je enkele hele bijzondere grafkisten. De kerk doet dienst als een uithof van het Fries museum, waardoor de uitgestalde cultuurgoederen uit alle delen van de provincie komen.

Kapiteel uit klooster Sion, Niawier, ca 1200
Een bijzonder stuk is de zuil of kapiteel van ca. 1200 die afkomstig is uit het voormalige klooster Sion bij Niawier. De bovenste helft is versierd met druiventrossen die aan zware ranken hangen en daaronder vier op vogels lijkende dieren met achterlijven die aan draken doen denken, mogelijk griffioenen.

Ook is er een luidklok uit Schillaard met gietjaar 1284, waarmee het een van de twee oudst gedateerde klokken van Nederland is!
Maar ook de buiten hangende kerkklok in de klokkenstoel is oud: van 1489, en gegoten in opdracht van Hendrik Sidsz Bottinga, hoofdeling te Rinsumageest.

Vanwege hun kostbaarheid konden alleen rijken vroeger zich een stenen doodskist veroorloven. Een bijkomend voordeel was dat de kist binnen de familie steeds opnieuw gebruikt kon worden. Uit de kronieken van P. Winsemius blijkt dat er ook nog een ander praktisch nut was rond de 13e eeuw. Hongerige wolven teisterden de streek. 'Dit gedierte dede niet alleen schade 't gewass, Schapen, Vee ende alles wat op den Velde was, maar 'snachts ende andersins sich begevende in Kerck-hoven, ruykende de menschelijcke lichamen, hebben die graven geopent, ende die holten kistkens, licht tsamen geslagen, van malcanderen gescheurt ende verstorvenen opgegeeten'.

De meeste sarcofagen in Friesland zijn gemaakt van rode bont-zandsteen uit de Vogezen. Een kleiner aantal is van gele bontzandsteen uit de omgeving van Bentheim.
De vroegste sarcofaagdeksels zijn versierd met geometrische motieven. Later verschijnen christelijke symbolen als kruizen, kromstaven en gestileerde wijnranken. Dan pas volgt de afbeelding van een menselijke gestalte. In Jannum vormt de kromstaf de meest voorkomende versiering, het symbool van de Goede Herder, Christus.
Altaarstenen, grafstenen, doopvonten, koorhekken, klokken en sarcofaagdeksels uit de Friese plaatsen Jannum, Stavoren, Bilgaard, Hijum, Beets, Blesdijke, Sloten, Wons, Cornwerd, Lutkewierum en Oudkerk zijn in het kerkmuseum te bewonderen.

Bij het kerkmuseum kunt u ook een leuk boekje kopen waarin alle erfgoedstukken beschreven staan.
Doopvont, gele zandsteen, Jellum, ca 1200

donderdag 27 juli 2017

Nieuwe digitale publicaties Noordoost-Friesland

Met enige regelmaat voeg ik digitale publicaties toe aan ons Slideshare-platform.

Naast de digitale versies van De Sneuper (inmiddels vrijwel alle nummers t/m De Sneuper 120), hebben we ook vele oude boekjes, o.a. van wijlen W.T. Keune beschikbaar gemaakt.

En als ik op een boekenmarkt weer eens iets aardig tegenkom over onze regio, dan koop ik het en zet vervolgens de gescande versie als pdf bij de andere nummers.
Regelmatig krijg ik ook oude boekjes aangeboden.

Recentelijk heb ik deze toegevoegd:
Verkoop zathe en landen Kollumerpomp

Holwerd, de geschiedenis van een terpdorp in woord en beeld

Genealogie van de Friese adel, Burmaniaboek, Botnia

Zand erover, Friese rouw- en begrafenisgewoonten

In het spoor van de Eysinga's

Wapens en vlaggen van stad en dorpen in Dongeradeel

Vissers van Wad en Gat

Kommerzijl fotoboek

donderdag 20 juli 2017

Ontdekt Dokkumer zeeroverslied uit 1630 in de schijnwerpers

U heeft het ongetwijfeld gisteren al in de Leeuwarder Courant, op de radio bij Omrop Fryslan en NOS Radio 1 of via Twitter vernomen.
Een vondst van een van onze redacteuren heeft tot veel landelijke interesse geleid. Nykle Dijkstra van de Historische Vereniging Noordoost-Friesland heeft namelijk een Dokkumer zeeroverslied uit 1630 ontdekt.
Hij kwam het eeuwenoude lied via de Nationale Liederenbank (Meertens Instituut) op het spoor. Het originele document met tekst en melodie bleek in een bibliotheek in Londen te liggen. Verder onderzoek in de archieven van Tresoar en het Nationaal Archief maakten het verhaal compleet.

Het zogenaamde ‘Beclach-Liedt’ verhaalt gedetailleerd over Duinkerker kapers die rovend langs de Friese kust voeren en uiteindelijk door twee kapiteins van de Dokkumer Admiraliteit door een list gevangen genomen werden. Vijf zeerovers werden uiteindelijk in Dokkum opgehangen. De historische vereniging presenteert het verhaal van de zeerovers in het nieuwe nummer van haar magazine De Sneuper dat eind augustus verschijnt en in het teken staat van de Friese Admiraliteit.

Admiraliteitslied
Piet de Haan van de Historische Vereniging Noordoost-Friesland verzocht Shantykoor De Admiraliteitssjongers om op basis van deze nieuwe informatie over de Duinkerker zeerovers een speciaal Admiraliteitslied te maken. De nieuwe dirigent, de 37-jarige Ridzert Beetstra uit Stiens, reageerde meteen enthousiast. Samen met het koor, bestaande uit 38 zangers, vier accordeonisten, een fluitiste en percussionist ging hij vanaf juni aan de slag om het zeeroverslied goed in te studeren.

Primeur tijdens Admiraliteitsdagen
Op zaterdagmiddag 9 september om 15.00 uur zullen zij het Admiraliteitslied tijdens de Admiraliteitsdagen in Dokkum voor het eerst ten gehore brengen op de Grote Breedstraat (bij brug ’t Pypke).
De dirigent heeft het bestaande ‘Beklach-liedt van de vijf Zee-Roovers’ nauwkeurig bestudeerd en verwerkt in een Ierse melodie. Het verhaal komt in de tekst duidelijk tot zijn recht.
Bestuursleden Minze van den Akker en Pieter Zuidema zijn trots op het resultaat. ,,Het is een bijzonder lied geworden en past perfect bij de Admiraliteitssjongers.’’
Voorzitter Jan-Michiel van der Gang van de Admiraliteitsdagen vindt het mooi om te zien dat de bijzondere geschiedenis van de Dokkumer Admiraliteit op steeds meer manieren levend wordt gehouden. ,,Dit lied mag voortaan natuurlijk niet meer ontbreken op de Admiraliteitsdagen!’’

dinsdag 18 juli 2017

Tinco Lycklama Foundation brengt Friese jonkheer terug naar Cannes

Toen ik ruim anderhalf jaar geleden door George Homs vanuit Cannes gevraagd werd of ik Tinco Lycklama a Nijeholt (1837-1900) kende, wist ik niet veel meer dan dat hij voor kwam in het boek Iran and the Netherlands, interwoven through the ages, uitgegeven in 2009 door mijn goede vriend Leo Barjesteh van Waalwijk van Doorn.

Tinco was een oriëntalist uit een Friese familie die net een generatie eerder door de koning in de adelstand verheven was (1817). De basis van de familienaam ligt bij een zoon van ene Lyckle (vandaar Lycklama) en de plaats Nijeholtpade (zie oa Genealogysk Jierboek 1998).
Enige maanden na onze eerste onderzoeken richtten we de Tinco Lycklama Foundation op, een stichting die tot doelstelling heeft bijzondere avonturiers terug in de schijnwerpers te brengen. Naast voorzitter Homs en ondergetekende als secretaris, werd Wibo Boswijk penningmeester.

We besloten een website te bouwen, een Wikipedia-pagina te starten, en via Twitter en Facebook een groep volgers op te bouwen.
In eerste instantie voornamelijk om bronnen rond Tinco te digitaliseren, zodat andere onderzoekers ook makkelijker kennis kunnen nemen van deze bijzondere man, die getrouwd was met een bijzondere vrouw: Juliana Agatha barones Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg. Deze Friese familie met Duitse roots was al veel langer van adel (hoewel Nederlandse adel pas vanaf 1814) en komt al rond 1600 in Friesland op schilderijen voor.

In Beetsterzwaag kregen we contact met Tinco-kenner Ernst Huisman (94) en zijn dochter Jikke, die veel materiaal over en van hem verzameld hebben. Ook sloot de plaatselijke stichting Historisch Beetsterzwaag zich bij onze initiatieven aan. In Wolvega, waar Tinco en zijn vrouw begraven zijn op de katholieke begraafplaats, hadden we contact met zuster Matthea Levering van de Lycklamastins. In de hal van dit verzorgingshuis hangt een portret van Tinco, evenals in een vitrine van het MCL in Leeuwarden. De voorganger, het Bonifatiushospitaal, werd namelijk met steun van Tinco's echtgenote opgericht.

Na enkele bezoeken aan Beetsterzwaag en het evenement Bourgondisch Beetsterzwaag werd steeds duidelijker dat we eigenlijk ook een tentoonstelling zouden moeten organiseren.
George Homs was al in contact met het Musee de la Castre, het stadsmuseum van Cannes waaraan Tinco zijn oriëntaalse collectie geschonken had, nadat hij naar deze badplaats verhuisde. Wat toen nog een slaperig vissersdorpje was zou, mede dankzij de gemaskerde bals van Tinco, uitgroeien tot een mondaine badplaats. We wisten de museumdirectie ervan te overtuigen dat het museum zijn feitelijke oprichter eindelijk eens in de schijnwerpers zou moeten zetten. Daarbij zou zeker aandacht geschonken moeten worden aan Tinco's Friese roots, o.a. door bruiklenen van Museum Opsterland en het adelsdiploma, onderscheidingen en portret van zijn vader die onze stichting vorig jaar op een veiling in München bemachtigde.

Wibo Boswijk kwam met het lumineuze idee om de Friese vlag van de toren van het kasteel, bovenop een heuvel, te laten wapperen. En via de vrienden van de Dokkumer Vlaggencentrale kon ik dan ook snel een Friese vlag van 2x3 meter regelen. Het was de vraag of de Franse autoriteiten dit wel zouden toestaan, maar het was het proberen waard. De vlag hing uiteindelijk anderhalve dag over de baai met luxe jachten te zwaaien.

Bij de vernissage bleek de opkomst groot! Zo'n 300 mensen, veel vanuit de Nederlandse gemeenschap aan de Cote d'Azur, luisterden naar de diverse toespraken en bezochten de tentoonstelling. Niet alleen consul Peter van Santen sprak lovende woorden, ook de burgemeester van Cannes, David Lisnard en Ellen van Selm van Opsterland kwamen aan het woord, nadat ze officieel een samenwerkingsovereenkomst getekend hadden. Daarin werd uitgesproken dat er alles gedaan zal worden om in 2018 (delen van) de collectie in Cannes naar Beetsterzwaag te brengen.

We hadden ook gehoopt dat de door ons in Parijs gevonden muziekstukken van Tinco voor ons opgevoerd zouden kunnen worden, maar dat is helaas niet gelukt. Wel zijn we bezig via Crowdfunding de stukken te laten digitaliseren, om met een breed publiek te kunnen delen. Binnenkort meer hierover!

Dat we door de expositie in Cannes al veel media-aandacht genereerden blijkt wel uit de volgende berichten:
Leeuwarder Courant: Cannes eert Friese ‘stamvader’ met tentoonstelling

Sa: Cannes ontdekt Tinco Lycklama à Nijeholt

De Woudklank: Samenwerking tussen Cannes en Opsterland voor expositie Tinco Lycklama à Nijeholt

Nice Matin: Les trésors du baron voyageur exposés au musée de la Castre à Cannes

Nice Matin: Une délégation hollandaise séduite par le village

Sa! TV: Tinco in Cannes

Langs de boulevard van Cannes, La Croisette, hingen ook diverse reclameposters met de beeltenis van Tinco!

Nu op naar 2018, waarin Leeuwarden/Fryslan 2018 als Culturele Hoofdstad van Europa fungeert, en Beetsterzwaag met een Tinco museum en allerlei nevenactiviteiten in de Culturele Hoofdstraat van zich zal laten horen!

Voor wie niet zo lang kan wachten organiseren we op zaterdag 9 september 2017 in het Familiemuseum in het Ursulinenconvent te Eijsden, tijdens de Maand van de Romantiek, nog een mini-symposium over Tinco Lycklama en het Oriëntalisme.

zaterdag 1 juli 2017

Allekolonisten.nl prachtige site voor onderzoek Koloniën van Weldadigheid

Het Drents Archief heeft een nieuwe website gebouwd waarop alle onderdelen van eerder verspreide
pagina's rond de Koloniën van Weldadigheid bijeengebracht zijn.

Omdat er in het begin van de 19e eeuw grote armoede heerste richtte de officier Johannes van den Bosch in 1818 de Maatschappij van Weldadigheid op.
De doelstelling was het stichten van landbouwkolonies waarin paupers gehuisvest werden.

Er waren vrije (Frederiksoord, Willemsoord en Wilhelminaoord) en onvrije koloniën (Ommerschans en Veenhuizen). Vrije kolonisten konden hun hele leven lang het land van hun hoeve bewerken tegen betaling van een derde van hun oogst aan de Maatschappij. De onvrije kolonies waren bestemd voor het opnemen van personen van 'minder zedelijk en goed gedrag': bedelaars en landlopers.

Wat vindt u zoal in de database? O.a. Signalementskaarten (1896-1901), Wezenregisters, Stamboeken vrije koloniën en Burgerlijke Stand gegevens. Van een klein deel van de bedelaars is een signalementskaart met foto en beschrijvingen van de uiterlijke kenmerken gemaakt.

Zoekt u zelf eens op http://allekolonisten.nl/
Via Geavanceerd zoeken kunt u ook alleen op plaatsnaam geboorte zoeken! Zoals Dokkum bijvoorbeeld.

donderdag 29 juni 2017

Lezing Dockumer Bierbrouwerijen door Warner Banga

Artisante is verbouwd, een mooie gelegenheid om tijdens deze Gildeavond de uitbreiding te bewonderen.
Deze avond staat de bierbrouwersgeschiedenis van Dokkum centraal.

De Stichting Dockumer Biergilde en Bonifatius 754 hebben Warner Banga en Piet de Haan, ‘redactieleden van de Historische Vereniging Noordoost-Friesland’, gevraagd de historie van dit ambacht in de Bonifatiusstad in woord en beeld te brengen. Een deel van deze geschiedenis is vastgelegd in het jubileumnummer van de Sneuper, we zullen jullie een exemplaar meegeven.

Jelke Krol van Adema Architecten zal vertellen over het proces en de vorderingen van de Micro-Stadsbrouwerij aan de Diepswal 5.

Van harte welkom bij Artisante Stadscafé , Diepswal 1, op vrijdag 30 juni om 21.00 uur!

woensdag 28 juni 2017

Hondenkarren in Noordoost-Friesland

Ons lid Ybele Steenstra wil graag iets met u delen.

Er waren ook in Noordoost Fryslân veel bekende en onbekende mannen of vrouwen met een hondenkar – slagers, melkboeren, straatvegers, marskramers, groenteboeren en ga zo maar door. Ieder met hun eigen verhaal. Verhalen die niet verloren mogen gaan.

Soms zijn er [ook] foto’s. Hier en daar op websites, Facebookpagina’s of in albums. Maar vaak zonder vermelding van naam.
Dat wil ik graag veranderen.

Daarvoor werk ik aan een blog https://hondenkarren.wordpress.com 
En vraag ik zo veel mogelijk verhalen, gegevens en [foto]materiaal.
In De Sneuper 36, 1996, is al eens gepubliceerd over hondenkarren, maar er is ongetwijfeld meer.

Helpt u ook mee om deze regionale geschiedenis over de hondenkarren met -bezitters completer te maken?

Dat kan door een reactie te plaatsen op mijn blog of door een mailtje te sturen naar ysteenstra@versatel.nl.

maandag 29 mei 2017

Friezen in Archief van Verenigde Doopsgezinde Gemeente van Amsterdam

Het Stadsarchief van Amsterdam heeft al veel documenten gedigitaliseerd maar had deze tot dit
Bron: Stadsarchief Amsterdam
jaar nog achter een digitale betaalmuur zitten.
Dat is inmiddels niet meer zo en bovendien kun je nu zelfs vragen of ze bepaalde documenten digitaal beschikbaar willen stellen, zonder extra kosten.

Zo kwam ik op een pagina binnen hun website waar de Inventaris van het Archief van Verenigde Doopsgezinde Gemeente van Amsterdam wordt weergegeven. Het gaat dan met name om Gemeente Lam en Toren (1668-1801).
In een alfabetische lijst is te zien vanuit welke plaatsen doopsgezinde broeders een brief schreven naar Amsterdam voor attestatie.
Daarin diverse plaatsen uit (Noordoost) Friesland:

Ameland (Jan Jacobs gemeente, Vlaamse gemeente, Waterlandse gemeente), respectievelijk 19, 21 en 38 bestanden.

Dantumawoude, met 6 brieven

Dokkum, met 2 brieven: uit 1722 (over Sijmon Johannes, getekend door Gerlof Johannis, Anne Thomas en Kornelis Jans, de schrijver) en 1731 (over Aukjen Douwes, getekend door Jan Clases en Cornelis Jans)

Hallum (binnenkort)

En ook:
Het Bildt
Bolsward
Franeker
Harlingen
Heerenveen
Joure
Koudum
Molkwerum
Nijezijl
Sloten
Stavoren
Terhorne
Terschelling
Vlieland
Woudsend



zaterdag 20 mei 2017

Bierbrouwen in Dokkum: 30-jarig jubileumnummer De Sneuper

Afgelopen woensdag werd in het stadhuis te Dokkum ons jubileumnummer van De Sneuper gepresenteerd. In de prachtige vroedschapszaal overhandigde voorzitter Gosse Bootsma het eerste exemplaar aan burgemeester Marga Waanders en vertelden de auteurs over hun onderzoek.

Ter ere van het 30-jarig bestaan van de Historische Vereniging Noordoost-Friesland schreven redacteuren Piet de Haan en Warner Banga, in opdracht van het nieuwe Dockumer Biergilde en gesteund door de overige redacteuren, een stadsgeschiedenis over Bierbrouwen in Dokkum.
In de hoogtijdagen, zo rond 1700, waren er maar liefst 19 brouwerijen actief binnen de wallen van ons kleine vestingstadje!
Niet alleen de locatie van de brouwerijen maar ook de brouwers, hun familie(-connecties) en familiewapens (vaak met een brouwerssymbool) worden beschreven en kleurrijk in beeld gebracht.

De Bonifatiusbron stond van oudsher bekend om zijn zuivere water en was daarmee leverancier van de Dokkumer brouwerijen, die het water vanuit schepen via putstoelen naar binnen lieten lopen. De reputatie van het Dokkumer bier was dan ook in brede kring uitstekend bekend.

Het juninummer van De Sneuper, nummer 126, heeft niet alleen een bijna dubbeldikke omvang (52 pagina's in full-color) maar wordt ook in een oplage van maar liefst 5000 exemplaren verspreid.
Het Dockumer Biergilde is bezig aan de Diepswal 5, vlakbij Museum Dokkum en De Posthoorn, de kleinste stadsbrouwerij van Nederland te bouwen. Hier wordt experimenteel gebrouwen en kan geproefd worden van het Bonifatiusbier. Tevens wordt hier de rijke Dokkumer brouwerijgeschiedenis voor het voetlicht gebracht.
Dit jubileumnummer zal de opmaat zijn voor een nog te verschijnen uitgebreidere versie in boekvorm, die door de stichting Historia Doccumensis uitgegeven zal worden.

Op de cover van de Biersneuper ziet u een schilderij van de Dokkumer schilder Douwe Hansma met een huiselijk tafereeltje (collectie Museum Dokkum). De heer des huizes rookt een pijpje en drinkt een glas bier.

Een glas bier mogen we ook heffen op de eveneens deze week gelanceerde website van HISGIS Dokkum. Hierin is, wederom door Piet de Haan (in samenwerking met de Fryske Akademy), de hele Dokkumer binnenstad in kaart gebracht en kunt u op diverse oude kaarten (zoals die van Smedema uit 1788) zien wie er destijds woonden. Met trots presenteerde professor Hans Mol de succesvolle samenwerking met onze vereniging afgelopen vrijdag in Dokkum.

Genoeg redenen dus om ook lid van onze actieve vereniging te worden. Voor slechts 15 euro per jaar krijgt u vier nummers van ons kwartaalblad De Sneuper (full-color) en toegang tot ledendagen en een netwerk van ruim 650 leden. Aanmelden gaat eenvoudig via ons aanmeldformulier.

vrijdag 19 mei 2017

Waardering voor sneupers van de lokale historie

Holdinga State te Anjum
Onder grote belangstelling (een volle zaal) vertelde Philippus Breuker afgelopen zaterdag 13 mei 2017 in Easterlittens over zijn nieuwste boek “Het landschap van de Friese klei 800-1800”.

Breuker werkt graag samen met sneupers en is van mening dat deze mensen meer waardering verdienen. Zelf doet hij voor specifieke vragen over een dorp of regio graag een beroep op lokale historici. In de afgelopen jaren heeft hij die samenwerking als erg plezierig ervaren. Daarom overhandigde de auteur de twee “eerste exemplaren” van zijn boek aan een sneuper. Een van de beide gelukkigen was Reinder Tolsma. Vanaf deze plaats gefeliciteerd!   

Wie meer wil weten over de ontstaansgeschiedenis van het hele Friese kleigebied -van Greidhoek, Bouwhoek en aangrenzende grietenijen- kan zijn hart ophalen in dit boek. Dankzij al zijn vergaarde kennis kan Breuker “het landschap lezen” en goed uitleggen waarom het er zo uitziet. Met grote gedrevenheid zocht hij naar verklaringen, onder meer m.b.t. veldindeling, gemeenschappelijk grondgebruik en het fenomeen hemrik.

Rond het jaar 800 begon de ontginning en ontwikkeling van het kleigebied. Letterlijk alles wat we nu om ons heen kunnen zien -weilanden, akkers, bomen, dijken, wegen en gebouwen- is aangelegd of gemaakt door mensen. Het is een continu proces, waarbij dingen komen en gaan. Zo waren er ooit honderden stinzen, die bijna allemaal weer zijn verdwenen. De nakomelingen van de oude landadel bouwden hofsteden, herenkamers en buitenplaatsen, met bijbehorende fraaie hoven, tuinen en boomgaarden.

Aanvankelijk 'zat' vrijwel de hele Friese adel op de rijke kleigrond. Ter illustratie een afbeelding (collectie Fries Museum) van Holdingastate te Anjum, gebouwd in 1580 en afgebroken in 1831. Vanaf het begin van de 19e eeuw kreeg de adel een duidelijke voorkeur voor wonen op de zandgrond. Al eerder lieten rijke verveners fraaie buitenhuizen bouwen in de Trynwâlden.

“Het landschap van de Friese klei 800-1800” telt 447 bladzijden, weegt bijna 2 kilo en bevat veel fraaie illustraties in kleur. Mede dankzij foto's van het hedendaagse landschap krijgt de lezer duidelijke inzichten in het 'waarom' van de omgeving waarin wij leven. Uitgebreide noten en een register op plaatsnaam (bijv. Anjum 20x en Dokkum 13x vermeld) completeren het geheel. Kortom, een historisch product waarop de uitgever, Louw Dijkstra, weer zijn best heeft gedaan. Zie www.wijdemeer.nl voor meer info.

Ingezonden door Symen Schoustra van www.irnsum.nl

dinsdag 16 mei 2017

Historisch Dokkum digitaal in kaart gebracht

Binnenkort kunnen Dokkumers digitaal opzoeken wie er in het verleden in hun huizen hebben
gewoond en wie de eigenaars waren. 
Op vrijdag 19 mei zal de Fryske Akademy een grote hoeveelheid historische bewonersgegevens uit het Dokkum van de 18de en 19de eeuw toevoegen aan het digitale informatiesysteem HisGIS. Burgemeester Marga Waanders van Dongeradeel zal de officiële lanceringshandeling verrichten. 

Op HisGIS Dokkum zal informatie uit uiteenlopende historische bronnen beschikbaar worden gemaakt, zoals de quotisatie van 1749, de volkstelling van 1830 en een serie reëelkohieren uit de periode 1750-1805. In HisGIS komen gegevens beschikbaar over beroepen, levensovertuiging, burgerlijke status, leeftijd en vermogen van de Dokkumers van weleer. De basis wordt gevormd door de bekende stadskaart van Smedema uit 1788, het oudste kadaster van 1832 en kadastergegevens uit 1887. Zo’n rijkdom aan historische bewonersgegevens is in Nederland niet eerder op deze manier in kaart gebracht.

Het uitgebreide HisGIS Dokkum is het resultaat van een samenwerking tussen de Fryske Akademy , Historische Vereniging Noordoost Friesland en het Streekarchief Noordoost-Fryslân.  
Tjeerd Jongsma van het Streekarchief zegt daarover: ‘Wij zijn verheugd dat wat in 2015 begon als een bescheiden project om oude huisnamen in kaart te brengen nu veel groter is geworden. Vrijwilliger Piet de Haan en redacteur van de Historische Vereniging Noordoost Friesland (bekend van het kwartaalblad De Sneuper) heeft hier bijna twee jaar aan gewerkt.’

Dokkum is ook een prachtig voorbeeld voor de rest van Nederland, vanwege de gevelaanzichten (gebaseerd op een publicatie van de neven Smits, Dokkum in Kadastraal Perspectief), met dit historische Google Streetview, aldus Hans Mol in een gesprek met Omrop Fryslan.

Personen en percelen.

Voor de Fryske Akademy is Dokkum de eerste stad in het project Friesland 1750-1900: personen en percelen die wordt opgeleverd. Dit project maakt deel uit van het RedBot-programma van de provincie Fryslân, waarbinnen een groot deel van het Fries cultureel erfgoed gedigitaliseerd wordt.
Het project Friesland 1750-1900 bestaat uit twee delen.
Ten eerste wordt alle laat-negentiende-eeuwse kadastrale informatie voor heel Friesland ingevoerd, en ten tweede wordt het systeem uitgebreid met een grote hoeveelheid bewoners- en huisgegevens voor in aantal steden uit de 18de en 19de eeuw. Het project ving aan in oktober 2015. Nadat geschikt en relevant bronmateriaal is geïdentificeerd, is een groep medewerkers van de Fryske Akademy begonnen met de vectorisatie (het computermatig tekenen) van het kaartmateriaal en het overnemen van geschreven informatie uit allerhande registers.

Projectleider prof. Dr. Hans Mol ziet veel perspectieven voor het uitbouwen van historische informatie over Friesland in HisGIS: ‘Dokkum is de eerste stad die gepresenteerd wordt. De andere Friese steden komen in de loop van 2017 en 2018 aan de beurt. Dit project opent talloze mogelijkheden voor nieuw historisch-ruimtelijk onderzoek.’

zondag 14 mei 2017

Museum De Sûkerei in het het teken van Alde Maaie

Door Henk Aartsma

Museum De Sûkerei in Damwâld stond zaterdagmiddag weer in het teken van Alde Maaie. Op deze speciale middag ‘verhuisden’ twee bokkenkarren de kinderen over het museumterrein.

De vrijwilligers waren in stijl gekleed en er werden overtollige grootmoeders-spulletjes verkocht. Een nieuw huwelijk van Japik Jelles Knypstra en Sjoukje Saakstra werd feestelijk ingezegend door ‘over de puthaak te trouwen’, een oud traditioneel gebruik.

Bij de klanken van accordeonmuziek door Sake Dijkstra kon er van de heerlijke snert worden genoten.
Ook konden de drie wâldhúskes en de poldermolen De Mearmin worden bezichtigd.
 


Korte videofragmenten:
Diapresentatie Museum De Sukerei in Damwald op 13 mei 2017 in het teken van Alde Maaie.

Draaiende wieken van de nieuwe poldermolen De Mearmin

Sake Dijkstra speelt op zijn accordeon Daar bij die molen

Sake Dijkstra speelt op zijn accordeon De Waldsang

Het inspannen van de bokken voor de bokkenkar

 
De 2 bokkenkarren zijn klaar voor het verhuizen

Over de puthaak trouwen

Het interieur van 1 van de 3 waldhuskes

donderdag 11 mei 2017

Nieuw boek: Het landschap van de Friese klei 800-1800

Zaterdag 13 mei verschijnt het boek "Het landschap van de Friese klei 800-1800" van Philippus Breuker. Het boek over de Friese kleistreek beschrijft een veelheid aan aspecten van het oude cultuurlandschap tussen Workum en de Lauwerszee.

Zo gaat het over de verhouding tussen slenken en leien, tussen boerderijen en stinzen en tussen buurschappen en dorpen, maar ook over de afwatering, de veranderingen in bouwwijze en in typen bewoners van boerderijen en buitens, over de veranderingen in inrichting en omvang van hoven en tuinen en over de schoonheidsbeleving van het gebied.

 
In veel opzichten is het boek een geschiedenis van Friesland zelf geworden. Dat komt niet alleen doordat de kleistreek eeuwenlang dominant was, maar ook doordat het beschreven wordt vanuit de maatschappelijke verhoudingen en ontwikkelingen die het zijn vorm hebben gegeven.

Philippus Breuker werkte bij de Fryske Akademy en was bijzonder en gewoon hoogleraar aan de universiteiten van Leiden en Amsterdam. Hij publiceerde onder andere ook een studie over de Greidhoeke.

Boekspecificaties:
Omvang: 448 p. prijs € 39,50
Boekverzorging: Gert Jan Slagter
Hardcover, geheel full-colour, ca. 300 illustraties
ISBN: 978 949 205 226 1

Verkrijgbaar in de (internet)boekwinkel

Presentatie
Datum: zaterdag 13 mei, 15.30 uur. U bent welkom!

Plaats: Café Noflik Easterein (vh Bergsma), Sibadawei 2, 8734 HE Easterein, tel. 0515 331 290.

Op het programma staan o.a. bijdragen van Joop Mulder over het project Sense-of-Place en Jeroen Wiersma over zijn Greidhoeke-project.




woensdag 10 mei 2017

Fryslân Uitgebeeld nieuwe site voor Friese cartografie en cultuurhistorie

Vandaag, woensdag 10 mei wordt de site Fryslân Uitgebeeld gelanceerd op Landgoed Staniastate in Oentsjerk. De site - een waardevolle en vernieuwende bron van informatie voor onderzoekers, scholieren en studenten en geïnteresseerden in cultuurhistorisch Fryslân - wordt officieel in gebruik genomen door gedeputeerde Sietske Poepjes.

Voor de realisatie van Fryslân Uitgebeeld is intensief samengewerkt met Rijksuniversiteit Groningen en Fries historisch en letterkundig centrum Tresoar.
Fryslân Uitgebeeld is het resultaat van een wetenschappelijk onderzoek dat gedaan is door Annemarie Zijlstra - promovenda bij Kenniscentrum Landschap, Rijksuniversiteit Groningen - als onderdeel van het digitaliseringsproject RedBot voor de provincie Fryslân.  
RedBot heeft als doel een groot deel van het Fries cultureel erfgoed online toegankelijk te maken: museale collecties, archieven, kaartmateriaal, literatuur en films.
Nieuwe technieken
Op www.fryslanuitgebeeld.frl worden historische data met nieuwe technieken gecombineerd. Je kunt hier cultuurhistorisch onderzoek doen naar voorname huizen in Friesland zoals staten en stinzen maar ook naar rijksmonumenten.
De site maakt hierbij gebruik van oude 17e en 18e -eeuwse kaarten uit de beroemde Schotanus atlassen. Deze kaarten worden samen met de kaarten van Holland tot de beste kaartwerken van Europa uit die tijd gerekend. Ook de eerste kaart waarvoor de provincie werd opgemeten ('Frisia Occidentalis', 1622) en de 'Nieuwe Caert van Friesland' (1739), 'de grootste, schoonste en nauwkeurigste Algemeene Kaart van Friesland, welke ooit is uitgegeven' staan op de site en kunnen voor onderzoek gebruikt worden.
De kaarten waren voor die tijd heel precies maar niet zo waarheidsgetrouw als de kaarten van tegenwoordig. Daarom toont Fryslân Uitgebeeld de kaarten door middel van een aantal slimme digitale modificaties op de juiste geografische locatie van vandaag. Het systeem is daardoor erg nauwkeurig in het gebruik.
Fryslân Uitgebeeld is een site met zogenaamde GIS-functionaliteiten (Geografisch Informatiesysteem). Met nieuwe technieken is het nu mogelijk deze kaarten in één systeem te combineren met actuele kaarten én speciale datalagen met bijvoorbeeld gegevens van staten en stinzen.
 
Programma met korte lezingen
De lancering van de site is op woensdag 10 mei om 14:30 op Landgoed Staniastate in Oentsjerk. Op het programma staan diverse lezingen van onder andere Annemarie Zijlstra - promovenda bij Kenniscentrum Landschap, Rijksuniversiteit Groningen, Yme Kuiper, bijzonder hoogleraar Historische buitenplaatsen en landgoederen, Rijksuniversiteit Groningen en Theo Spek, hoogleraar Landschapsgeschiedenis en hoofd van het Kenniscentrum Landschap, Rijksuniversiteit Groningen.

Bekijkt u ook de animatie met uitleg