vrijdag 13 april 2018

Database Sonttolregisters groeit nog steeds!

Het project Sonttolregisters Online heeft altijd mijn warme belangstelling gehad. Het was alweer even geleden dat ik de website bezocht had, maar tot mijn vreugde merkte ik dat er weer progressie gemaakt is!

In het jaarverslag over 2017 las ik niet alleen dat er doorgegaan wordt met transcriberen van de documenten van voor 1600, maar ook dat de financiering tot 2020 gewaarborgd is.
En dan te bedenken dat de oudst bewaard gebleven Sonttolregisters van 1497 zijn!

Het mooie van de database en zoekfunctionaliteit is dat, ondanks de vele spellingsvarianten van plaatsnamen, er op gestandaardiseerde plaatsnamen gezocht kan worden, voor zowel Thuishaven, Haven van vertrek als Haven van aankomst.
Mijn eerste interesse gaat dan natuurlijk uit naar schippers met Thuishaven Dokkum.
En warempel: De oudst gevonden registratie van een Dokkumer schipper is nu 1591, ene Thonnes Cornelisen.
De namen van de schippers zijn niet gestandaardiseerd, dus je hebt een beetje fantasie en ervaring nodig om te begrijpen dat Aluff Vnssis dezelfde is als Aleff Onsen, Alluff Ottkes, Allard Oessis etc.

Ook interessant om te lezen zijn de verslagen van de workshops en daaraan verbonden artikelen.

Wellicht vindt u ook weer nieuwe vermeldingen. Laat het ons weten of schrijf er een artikel over!

dinsdag 10 april 2018

Programma Famillement te Leeuwarden op 3 juni 2018 bekend

Het Famillement strijkt zondag 3 juni 2018 neer in Leeuwarden. Het belooft hét grootste evenement op
het gebied van familiegeschiedenis in Nederland te worden. Op het programma staan lezingen, workshops, rondleidingen en een informatiemarkt.

Sprekers zijn onder anderen Harmen Snel, Els Kloek, Pieter Winsemius en Maarten Larmuseau.
Nieuw dit jaar zijn de kinderactiviteiten. De organisatie is in handen van CBG|Centrum voor familiegeschiedenis, Tresoar en Historisch Centrum Leeuwarden (HCL).

Het CBG organiseert het Famillement tweejaarlijks met een regionale partner-organisatie. Dit jaar vindt de vierde editie plaats in Leeuwarden, de culturele hoofdstad van Europa in 2018. Het gratis evenement heeft zowel leken als gevorderden op het terrein van (familie)geschiedenis veel te bieden.

Focus Friese geschiedenis en DNA-onderzoek
Op het programma staan lezingen, workshops, rondleidingen en een (internationale) informatiemarkt bij Stadsschouwburg De Harmonie.
Onze Historische Vereniging Noordoost-Friesland zal hierbij (evenals in 2016 in Utrecht) met een stand aanwezig zijn, net als deze andere organisaties. Ook kunt u dan o.a. ons ledenblad De Sneuper inzien, lid worden en de boeken kopen over oral history in onze regio: Op de Praatstoel 1 en 2.

Daarnaast zijn er diverse activiteiten bij Tresoar en HCL. Dit jaar is er speciale aandacht voor Friese geschiedenis in lezingen over AlleFriezen.nl, de Sonttol-registers en de Sailing Letters.

Een ander thema is DNA. In dat kader kan ter plekke een DNA test worden afgenomen. Genetisch-wetenschapper Maarten Larmuseau en DNA-genealoog Gerrit Woertman delen hun kennis over Y-DNA, mt-DNA, autosomaal DNA en X-DNA en de samenhang met genealogie.  
Cisca Wijmenga van het UMC Groningen vertelt over het onderzoeksproject Lifelines waarbij onderzocht wordt waarom de één ziek wordt en de ander niet.

Hoogtepunten programma
Een interview met één van de hoofdpersonen uit Verborgen verleden mag niet ontbreken. Dit jaar vertelt presentatrice Dieuwertje Blok over de verrassingen die de zoektocht naar haar familiegeschiedenis haar bracht.  
Archivaris Harmen Snel praat over het notarieel archief, professor Oscar Gelderblom over Het Kasboekje van Nederland en Oud-minister Pieter Winsemius over het harde maar meeslepende leven van een e-sneuper.
Ook heeft de organisatie historica Els Kloek weten te strikken. Haar boek 1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis werd verkozen tot beste geschiedenisboek aller tijden. Kloek geeft een kijkje in de keuken van het immense project. O.a. de Dokkumer vroedvrouw Catharina Schrader wordt hierin genoemd.

Overige activiteiten
Na het succes van de eerste editie GenTalks krijgen amateurgenealogen dit jaar opnieuw het podium om hun kennis én ervaring op het gebied van familie-historisch onderzoek te delen.
Op de oproep hebben meer dan dertig enthousiaste stamboomonderzoekers gereageerd. Hieruit zijn zes sprekers geselecteerd, waaronder onze redacteur en webmaster Hans Zijlstra, met een verhaal over het familienetwerk van Jeronimus Cornelisz, de onderkoopman van VOC schip Batavia, die na een stranding op de Australische westkust in 1629 een massaslachting aanrichtte.

De Nederlandse Kring voor Joodse Genealogie laat de Medienedag dit jaar samenvallen met het Famillement. In dat kader zijn er diverse activiteiten rondom het thema Joods Leeuwarden. Ook worden de Nederlandse Prijs voor de Genealogie en Dr. De Bruijnprijs uitgereikt. Verder is het mogelijk één-op-één vragen te stellen aan specialisten in expertmeetings of de stad te ontdekken tijdens een stadswandeling of praamvaart.
Tot slot kan het publiek de Oldehove beklimmen en bij HCL en Tresoar terecht voor diverse tentoonstellingen, filmvertoningen, rondleidingen en kinderactiviteiten.

Het Famillement is een samenwerkingsproject waarin het CBG, Tresoar en HCL samenwerken met de Freonen fan de Argiven yn Fryslân (FAF), de Nederlandse Genealogische Vereniging (NGV) Afdeling Friesland en het Genealogysk Wurkferbân fan de Fryske Akademy.

Meer informatie is te vinden op www.famillement.nl  

zondag 8 april 2018

Verslag ledendag Historische Vereniging Noordoost Friesland te Ferwerd

Door Arjen Dijkstra.

Gosse Bootsma opent de vergadering en heet iedereen welkom.
Ciska Hoekstra, onze secretaris is in verband met ziekte afwezig.  Er zijn verder afmeldingen van Pier Idsardi, Doede Douma, Riemke Post, Mient Holwerda en de Wiebe & Brecht Zijlstra.

Gosse heeft een aantal mededelingen: Het bestuur is op zoek naar een nieuwe voorzitter. In het najaar wil Gosse ophouden met zijn taak. Daarnaast zijn we ook op zoek naar nieuwe bestuursleden. Inmiddels is Yde van Kammen uit Kollum aspirant, Gosse hoopt hem in het najaar definitief te kunnen presenteren.
De Mairieboeken zijn na een periode van ca. 5 jaar beschikbaar gesteld voor publicatie op onze site. De ambtelijke molens draaien soms lang. Leerpunt voor de vereniging is, dat als we weer een project aangaan met andere partijen, dat dan vooraf goede afspraken worden gemaakt over planningen en verantwoordelijkheden.  Simon Koorn vindt het mooi, dat de indexen online staan, maar vraagt of er ook een inleiding bij komt. Spontaan houdt hij een korte voordracht over hoe e.e.a. in elkaar stak rond deze tijd. Men is het er over eens dat dit een goede aanvulling is. Koorn zal hiervoor wat op papier zetten. 
Onze leden Reinder Postma en zijn echtgenote Yvonne te Nijenhuis zijn op 31 maart geridderd. Zij hebben veel gedaan op het gebied van het in beeld brengen van de geschiedenis van Noordoost-Friesland.  Ons lid Anke Bijlsma uit Nes kreeg de Cultuurprijs NOF 2017.
Warner Banga zal 26 april om 12.00 uur op het Provinsjehûs in het kader van de reeks Wolkom! een lunchlezing houden. Het zal niet verwonderen, dat dit over bierbrouwerijen gaat. 
Op 3 juni staan we met een stand op het Famillement, een tweejaarlijks evenement voor mensen die geïnteresseerd zijn in genealogie. Hans Zijlstra staat op de lijst van sprekers.
Ciska Hoekstra heeft het jaarverslag geschreven en beschrijft puntsgewijs wat er allemaal gebeurd is rond de vereniging in 2017. Arjen Dijkstra leest het verslag voor. Met een paar wijzigingen wordt het vastgesteld. Het jaarverslag wordt in verband met ANBI-verplichtingen ook gepubliceerd op de website.
De financiën worden toegelicht door penningmeester Arjen Dijkstra. De vereniging staat er goed voor. Wel wordt voor het lopend jaar een iets minder hoog overschot verwacht. De hoogte van de contributie kan door dit beperkte overschot gelijk blijven. De kascommissie adviseert het bestuur decharge te geven op de jaarrekening. De leden stemmen daar mee in. Yde van Kammen treedt af als kascommissielid. Henk Aartsma meldt zich aan als nieuw lid.   
Hans Zijlstra doet verslag van de activiteiten van de redactie. Hij vraagt leden om nieuwe bijdragen, alle onderwerpen zijn welkom, maar vooral genealogische artikelen zijn op dit moment niet ruim voorradig. Daarnaast roept Hans op tot het reageren op artikelen. De artikelen zijn immers bedoeld om discussie op te roepen en meer kennis te krijgen.
Eerder is verslag gedaan van de Dokkumer schouw op Paleis het Loo. Ook is hiervan een artikel in de Sneuper verschenen. De hoofdconservator van het Loo heeft Hans laten weten, dat de schouw inmiddels is gedemonteerd en in de opslag ligt. Het is de bedoeling, dat deze wordt overgebracht naar het gemeentehuis in Dokkum. Een uitdaging is, om de schouw passend te maken.
Ook De steen van Ezumazijl blijft om aandacht vragen want het lijkt nog niet erg op te schieten.

De website wordt beheerd en is redelijk statisch. Wel is de beeldbank in gebruik genomen. Nieuwe foto’s zijn welkom, graag voorzien van zoveel mogelijk informatie. De weblog wordt regelmatig voorzien van nieuwe artikelen.
Nykle Dijkstra is betrokken bij het boek Ver van het front, Friesland en de Friezen in de eerste wereldoorlog.  Dit boek verschijnt op 11 november 2018, exact 100 jaar na het einde van de eerste wereldoorlog. Het boek gaat in op diverse aspecten rond de oorlog, zoals de mobilisatie, vluchtingen uit België en Frankrijk, maar ook over zeemijnen, honger en distributie. Het is mogelijk om in te tekenen op het boek.
Daarnaast zijn er diverse punten voor de rondvraag.
Hans Zijlstra vraagt of er geen verenigingsvlag gemaakt kan worden. Deze kan dan gehesen worden op onze activiteiten, zodat we ook meer zichtbaar zijn in de regio. Hij doet een suggestie waar die vlaggen te krijgen zijn.
Henk Aartsma vraagt naar de status van het 3D-project.  Gosse Bootsma vertelt, dat we hierover in eerdere ledenvergaderingen over gesproken hebben. In verband met een laag draagvlak en financiële risico’s is het project definitief van de baan.
Simon Koorn vraagt of er niet een mogelijkheid is om per dorp alle historische feiten op een rij te krijgen. Er is zoveel te vinden op internet en in archieven, maar het is wel erg versnipperd. Hij oppert gebruik te maken van Wikipedia of een soortgelijke oplossing. Hans Zijlstra geeft aan, dat ook dat niet altijd zorgt voor structuur. Hij denkt dat je vooral moet publiceren op internet, zodat men informatie bij elkaar kan garen. 
Pier Idsardi bracht schriftelijk een paar vragen in: 
De steen van het huis van Foeke Sjoerds. Is deze inmiddels al weer geplaatst in Ee ? Zo nee, dan zou dit in het kader van Kulturele Hoofdstad een prima actie zijn. “
De bewoners van het huis (Boersma & v.d. Meer) zijn aanwezig in de vergadering. Zij geven aan, dat zij hier mee bezig zijn. Het wordt een wat te lang verhaal om te vertellen, hoe dit allemaal loopt, maar zij zijn er mee bezig. Wanneer ze hulp nodig hebben van de vereniging hierbij, dan nemen ze contact op.

“Nu Dokkum is verrijkt met Bonifatiusbier zou er misschien ook aandacht besteed kunnen worden aan Dokkumer TaaiTaai. Het oorspronkelijke recept had, naar ik meen, bakker Terpstra (”Germ Sprits”) v/h op de Grote Breedstraat. Als vakman op dit gebied hebben wij natuurlijk dhr. Jan Walda in onze gelederen, die zeker deskundig advies kan geven. Misschien heeft hij nog wel fraaie taaiplanken. “
Veel reactie komt hier niet op. Wellicht kan dhr. Idsardi hier weer informatie over leveren.

“ In het boek “Het landschap van de Friese klei 800 – 1800” van Phil. Breuker staat op pagina 265 vermeld de appelsoort: “Dokkumer Attens” . Ook volgens Google is deze onbekend of verdwenen.
In het kader van de promotie van streekproducten zou herintroductie misschien wel interessant zijn. Hebben wij een pomoloog binnen onze vereniging ? “
Veel reactie komt hier niet op, uit de zaal. Wellicht kan hier eens een blog of artikel over geschreven worden, om hier aandacht aan te geven.

Rond kwart voor twaalf sluit Gosse Bootsma de vergadering en kunnen we bijpraten met andere leden. De lunch wordt iets vervroegd, waardoor ook het middag programma om 13 uur kan beginnen. Johannes van Dijk en Rigt Wiersma leiden ons  ’s middags rond door Ferwerd. De NH Kerk met oude kerkklokken en de oude dorpskern worden bezocht.
Een fotoverslag van de ledendag met fotos van Henk Aartsma, Jan de Jager en Hans Zijlstra vindt u in ons online album

zondag 1 april 2018

Leden Postma- Te Nijenhuis benoemd tot 'Ridder in De Orde van Oranje-Nassau'

In het gemeentehuis van Kollumerland zijn onze leden, het echtpaar Reinder Postma en Yvonne te Nijenhuis uit Oudwoude, door burgemeester Bearn Bilker benoemd tot 'Ridder in De Orde van Oranje-Nassau'.

Reinder Postma is al jarenlang enthousiast onderzoeker naar verschillende aspecten van de geschiedenis van Noordoost-Friesland. Onlangs heeft hij twee waardevolle archieven, waaronder de omvangrijke brievencollectie van een voormalig dienstplichtig soldaat in Nederlands-Indië, aan Tresoar overgedragen. Deze zullen onderdeel worden van de nieuw te vormen Collectie Reinder Postma.

Zijn onderzoek, dat zich de laatste jaren vooral heeft toegespitst op de Tweede Wereldoorlog in Dokkum en wijde omgeving, heeft inmiddels een mooie serie boekwerken opgeleverd. Het bijzondere van die serie, die hij samen met zijn vrouw Yvonne te Nijenhuis heeft samengesteld, zit 'm in de ruime aandacht die ze schenken aan de 'kleine' oorlogsverhalen die zich in dat gebied hebben afgespeeld, en waarin altijd de mens centraal staat. Belangrijk is ook dat ze met deze boeken de herinnering levend houden aan hen die zich tijdens de oorlog met gevaar voor eigen leven voor anderen hebben ingezet.
Ook op andere wijze heeft Reinder voor erkenning van het werk, dat verzetsmensen tijdens de oorlog hebben verzet, gezorgd. Zo leverde hij drie jaar geleden een belangrijke bijdrage aan de postume toekenning door Yad Vashem van de titel 'Rechtvaardige onder de Volkeren' aan Sybe en Ruurdtje Bruning in Akkerwoude.

Reinder en Yvonne werken nog hard aan het boek over Oostdongeradeel in WO II – dat hopen ze volgend jaar mei klaar te hebben,
Westdongeradeel staat in concept klaar, en wordt het volgende van hen samen.
Reinder vult aan:
Vermoedelijk kom ik zelf daarna nog met een soort aanvulling: joodse onderduikers in Ferwerderadeel en Dantumadeel met diverse andere aanvullingen – en dan hebben we alles wat nu DDFK heet en straks samen gaat, voor een mooi deel te pakken;
Over Dantumadeel was al een boekje van Gosse Minnema (soms met hier en daar onjuistheden en foute namen, stukken uit de krant dus wel eens wat te vluchtig geschreven waren). Over Ferwerderadeel was / is er nog niets.

De Historische Vereniging Noordoost-Friesland feliciteert Reinder en Yvonne met deze benoeming tot 'Ridder in De Orde van Oranje-Nassau'!

zaterdag 3 maart 2018

De Sneuper 129, maart 2018, met timmerman voor de tsaar, fusillade en Fulda

Het voorjaarsnummer van ons verenigingsblad De Sneuper, nummer 129, heeft als cover een oude scheepswerf, vergelijkbaar met waar Dokkumer scheepstimmerman Gerlof Andries begin 18e eeuw werkte in Archangelsk, voor tsaar Peter de Grote. Dank gaat uit naar Ron Brand van Maritiem Museum Rotterdam die de afbeelding van het schilderij beschikbaar stelde.

Het voorjaar is altijd een tijd van herdenken en stilstaan bij de verschrikkingen van de oorlog. Vooral in Dokkum denkt men dan aan die zwarte dag in januari, waarop 22 mannen in koelen bloede werden doodgeschoten. Jan Kooistra gaat in zijn artikel in op deze fusillade.
Oud-redactielid Reinder H. Postma en zijn vrouw Yvonne te Nijenhuis schrijven en sneupen al jaren over de oorlogsjaren in Noordoost-Friesland. Zij proberen dat zo zorgvuldig mogelijk te doen, maar niet voor alle verhalen is plaats in hun reeks ‘De oorlog een gezicht gegeven’. Een artikel dat eigenlijk buiten de boot van het deel over Oost-Dongeradeel viel, maar wel een duidelijke link met Noordoost-Friesland heeft, stellen zij daarom beschikbaar voor publicatie in De Sneuper: het gaat over de Anjumer Antje de Jager, die op zee gebleven is.

Toch ontstonden er na de oorlog weer vriendschappelijke contacten, bijvoorbeeld tussen Dokkum en het Duitse Fulda: Jan de Jager schrijft over de eerste (motor)reis naar Fulda. Uiteraard is er weer een heraldische bijdrage van Rudolf Broersma.
Erelid Reinder Tolsma gaat een hele reeks verloren gegane Noordoost-Friese buitens beschrijven. Onlangs was in de Schierstins in Feanwâlden een prachtige expositie te bewonderen met stinzenschilderijen van Klaes Posthuma, minutieus en passievol in olieverf geschilderd om het bestaan van die oude Friese states en stinzen bij zoveel mogelijk mensen bekend te maken. Hij stelde zijn werk dan ook direct beschikbaar als illustratiemateriaal voor onze nieuwe reeks: een culturele ‘boppeslag’! Tolsma start in dit nummer met de Holdinga state te Anjum en zijn bijzondere bewoners.

Zo is De Sneuper 129 afwisselend en interessant voor iedereen, maar natuurlijk kan uw artikel daaraan bijdragen in een volgend nummer... Want wij blijven afhankelijk van de kopij van onze leden. Stuur dus vooral uw (genealogische of streekhistorische) bijdrage in! De kopijvoorwaarden kunt u online inzien.

De voorjaarsledenbijeenkomst is op zaterdag 7 april 2018. In het mooie Ferwerd, met een lezing en bezoek aan de eeuwenoude zadeldakkerk. Meld u allen aan!

Inhoudsopgave:
HISTORIE & STREEKGESCHIEDENIS
- Gerlof Andries, scheepstimmerman van de tsaar, Hans Zijlstra
- Fusillade te Dokkum, Jan Kooistra
- Gebleven op zee (Antje de Jager), Reinder Postma
- Eerste reis van Dokkum naar Fulda, Jan de Jager

GENEALOGIE & FAMILIEGESCHIEDENIS
- Testament van Eelke en Eelkjen Meindersma, Sake Meinder
sma
 
RUBRIEKEN & COLUMNS
- COLUMN: Je mutte mar hoare...,Ihno Dragt
.
- Vergane glorie: Holdinga state te Anjum, Reinder Tolsma
- Heraldiek, wapen van Oostrum en Paesens/Moddergat, Rudolf J. Broersma
 
DIGITAAL, ACTUEEL & VARIA
 
- Museumbezoekje: Museum Wierdenland Ezinge, Lisette Meindersma
- WEBSITE & -BLOG: Digitaal verhaal: Van trekvaart tot saxofoon, Hans Zijlstra

Op de Praatstoel 2: verhalen uit NOF. Bestel dit fantastische boek (leuk als kadootje)! Slechts 10 euro voor ruim 400 pagina's hardcover (plus verzendkosten 6,75 ivm dikte boek. Af te halen in Dokkum zonder verzendkosten).
 
Wilt u ook meegenieten van de interessante verhalen uit onze regio, dan kunt u zich eenvoudig aanmelden als lid (slechts 15 euro per jaar voor oa 4 x De Sneuper) via dit online formulier.

U kunt ook altijd een ruim van de belasting aftrekbare gift doen. Wij zijn immers een Algemeen Nut Beogende Instelling: Culturele ANBI. Voor donateurs van culturele ANBI’s geldt een extra giftenaftrek. Particulieren mogen in de aangifte inkomstenbelasting 1,25 keer het bedrag van de gift aftrekken. Ondernemingen die onder de vennootschapsbelasting vallen, mogen 1,5 keer het bedrag van de gift aftrekken in de aangifte vennootschapsbelasting.
Dus een particulier die 1000 euro schenkt mag 1250 euro van de belasting aftrekken, een bedrijf zelfs 1500 euro.

vrijdag 2 maart 2018

Duivelse Dilemma’s. Een familie in oorlogstijd.

Duivelse Dilemma’s gaat over Tjerk Hacquebord die als scholier in de Tweede Wereldoorlog weigerde een Ausweis te halen en daarom geen eindexamen kon doen. Hij moest door deze keuze onderduiken en leven met de angst ieder moment door de bezetter opgepakt te kunnen worden. Hij ontmoette daardoor wel zijn latere vrouw. In de laatste twee jaar van de oorlog belandde hij geleidelijk in het verzet.

Het boek gaat ook over een timmerman met dezelfde voor- en achternaam als Tjerk, die zonder werk zat, een gezin moest onderhouden en uit opportunistische overwegingen reeds voor de oorlog lid van de NSB was geworden. In de oorlog kwam hij daardoor in het kamp van de bezetter terecht. Hij lag daarom gedurende de hele oorlog met zichzelf en zijn omgeving overhoop. Toen hij die keuze halverwege de oorlog terug kon draaien, durfde hij niet en toen hij zijn lidmaatschap in het laatste oorlogsjaar opzegde, was het te laat.

Duivelse dilemma’s handelt ook over Louwrens Hacquebord, de vader van de scholier, die samen met zijn zwager Rienk Spriensma een draadindustrie en een ijzerhandel bezat. Louwrens zat door zijn karakter al snel in het verzet en vond het voortzetten van het bedrijf in oorlogstijd een lastige opgave. Hij koos er voor de productie van de draadindustrie te stoppen, waarop de bezetter de voorraden en de machines confisqueerde en het personeel in Duitsland moest gaan werken. Rienk Spriensma ging echter door met de ijzerhandel. Hij boog aanvankelijk met de bezetter mee, maar kwam halverwege de oorlog tot andere inzichten. Hij laveerde in de laatste oorlogsjaren heel handig overal tussendoor, maar kreeg na de oorlog toch de rekening gepresenteerd.

Deze familiegeschiedenis speelde zich af in Dokkum en omgeving, waar kerk en sociale omgeving het dagelijks leven bepaalden.

Louwrens Hacquebord (1947) was hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen en heeft, na zijn pensioenering in 2013, meerdere boeken geschreven. Hij is zoon van Tjerk en Tjimmy Hacquebord-Leegsma en kleinzoon van Louwrens Hacquebord. Duivelse Dilemma’s is gebaseerd op enkele A4tjes met aantekeningen die zijn vader na zijn dood heeft achtergelaten, gegevens uit archieven en gesprekken met nog levende getuigen.

Louwrens Hacquebord. Duivelse dilemma’s. Een familie in oorlogstijd. Uitgeverij Nobelman, Groningen. 160 pagina’s, 16,95.  Met vele lovende recensies in de diverse kranten!

woensdag 21 februari 2018

Meer aandacht voor minderheidstalen in Europa

In september is een handtekeningenactie van het Europese burgerinitiatief onder de naam Minority SafePack Initiative (MSPI) van start gegaan. Die actie heeft als doel om te zorgen dat minderheden en minderheidstalen in Europa meer aandacht krijgen en beter beschermd worden.

Er zijn in Europa zo’n 50 miljoen mensen in een groot aantal landen die een minderheidstaal spreken. Zij dragen bij tot de taalkundige en culturele verscheidenheid in Europa. Daar hoort ook Fryslân bij.  Samen willen we dat in de Europese Unie niet alleen officiele talen of dominante culturen er toe doen, maar dat ook rekening wordt gehouden met taalminderheden. Daarvoor is een handtekeningenactie opgezet met als doel de Europese Commissie te stimuleren om kleine talen, zoals het Frysk te steunen en de rechten van taalminderheden in de EU vooruit te brengen en in stand te houden.

De Friese taal is een belangrijk onderdeel van de geschiedenis en cultuur in Fryslân.
Er zijn nog een groot aantal handtekeningen nodig voor dit initiatief. De Ried fan de Fryske Beweging, de Federal Union of European Nationalities (FUEN), het Europeesk Buro foar de Lytse Talen (EBLT) en Mercator houden daarom een actie op 21 februari 2018, de Internationale Moedertalendag, om zoveel mogelijk handtekeningen te verzamelen.

U tekent toch ook?
Meer informatie en in digitaal handtekeningsformulier om thuis te ondertekenen vind u op
Minority Safepack Initiative.

zondag 18 februari 2018

Jan de With en de VOC retourvloot van 1746

De Deense Dokkumer Jan de With, geboren als Jens True, maakte carrière bij de VOC. Als 14-jarige zoon van Niels Poulsen True was hij met twee broers uit Aarhus naar de Republiek gekomen, waar hij bij de kamer Amsterdam aanmonsterde op de in 1719 gebouwde Midloo.
Dit schip vertrok op 31 mei 1729 vanaf de rede van Texel naar Batavia.

Na vijf jaren in de Oost keerde hij (aangeduid als 'van Koppenhage') terug om in 1736 als derdewaak met het spiegelretourschip Castricum weer te vertrekken.
Zijn carrière verliep voorspoedig want een jaar later was hij op de terugkerende Hofwegen, een fluitschip, al benoemd tot schipper bij de VOC-kamer Rotterdam.

In 1746 werd Jan de With door de gouverneur-generaal Van Imhoff (een Oostfries) benoemd tot commandeur van de gehele retourvloot. Deze vloot bestond uit negen schepen: Leijden (waarop hijzelf aan boord was), Reijgersdaal, Hoogersmilde, Duijnhof (kamer Amsterdam), Spaanderwout, Nieuwlant (kamer Zeeland), De Voorsigtigheijd (kamer Delft), Brouwer (kamer Hoorn) en 't huijs Perzijn (kamer Enkhuizen).

Van deze reis is het verslag van De With aan de Heeren Zeventien bewaard gebleven, dat door Geert van der Veer als transcriptie is opgenomen in zijn boek Van Haersma en Van Haersma de With op pag. 91 - 95. Jan de With was de stamvader van dit geslacht.

Uit het verslag valt op te maken dat De With zo goed mogelijk de discipline in de vloot handhaafde maar dat door de weersomstandigheden constant de andere schepen uit beeld verdwenen. Het lijkt dan ook een godswonder dat ze allemaal behouden in patria aankwamen.
De gouden erepenning die hij als dank in ontvangst mocht nemen is hedentendage nog in de collectie van Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam.
Bovendien heeft het Fries Scheepvaartmuseum in Sneek het bijzondere bloemenschip, uit kostbaar ivoor gesneden, dat hij vanuit het Chinese Kanton meenam.

Jan de With trad als kapitein ter zee in dienst van de Friese Admiraliteit. In 1758 kocht hij het landgoed Staniastate bij Oenkerk. Hij noemde het Hofwegen, naar het schip waar hij zes jaar lang schipper op was geweest.
Op 19 april 1750 trouwde hij te Dokkum met Wikjen Michiels Minnema die eerder getrouwd was (in 1746) met de Dokkumer Hendricus Canter Visscher.
Jan de With is in 1781 begraven in de kerk van Oenkerk. In de kerk werd te zijner nagedachtenis een kleurrijk rouwbord opgehangen. Het model is gemaakt in Canton. Ook zijn grafsteen van hem en zijn vrouw en dochter ligt er nog in de hal, met de tekst:
De wel edele gestrenge heer Jan de With, collonel en capitain ter zee bij het edele mogende collegie ter admiraliteit in Vriesland, enz. enz., overleed op den 12den september 1781, in den ouderdom van 66 jaaren en omtrent 6 maanden, en is den 20 derzelver maand alhier begraven

Vrouwe Wickje Minnema, weduwe wijlen den wel edelen gestrengen heere Jan de With, in leeven capitain ter zee, enz. enz., stierf den 25 maart 1786, in den ouderdom van 60 jaaren en ruim 6 maanden, en is op den 4 april daar aan volgende alhier begraven

Jongvrouwe Anna de With overleed op den 23 december 1783, in den ouderdom van 27 jaar en ruim 7 maanden, en den 30 derzelver maand alhier begraaven

Uit liefde voor De With voorheen mijn echtgenoot
En dochter Anna, zal het mij ten troost verstrekken
Dat één enkle steen die lijken, na mijn dood
Benevens dat van mij, zal als een grafzerk dekken
Dus sprak de weeuw, en stierf. Drie dochters en vier zoonen
Vervulden moeders wensch, om kinderplicht te toonen


Al met al is er dus veel bewaard gebleven ter nagedachtenis van deze bijzondere zeeman.

En nog was de koek niet op! In een Engelstalige Twitter-post zag ik recent een kaart voorbijkomen die mijn aandacht trok. Het bleek een portolaankaart (een kaart van een haven) van Sint-Helena te zijn uit 1746, waarin de vloot van Jan de With is geschetst. Deze bevindt zich in de collectie van de nationale bibliotheek van Frankrijk in Parijs.
Ik attendeerde Geert van der Veer op deze kaart, die er erg blij mee was. Gelijk ook gaf hij de transcriptie van de tekst op de kaart, waarop de schepen met letters staan aangegeven:


Afbeelding van de E. Oostindische Retour Vlood in den Iaare 1746/ met de namen der scheepen hoe Lang door wie ge Commanddert voor wat Camer die Repatrieren onder Commando van de / E. Heer Jan de Witt Commandeur over gemelde Vlood/ Aldus vertoont hem het Eyland St. Helena van het Schip D. Hebbende het zelve NWSW van hem na Gissing 9 à 10 mijl Zijnde hoog Rotsig Landt.


AFBEELDING VAN DE E: OOSTINDISCHE
Met de naamen der Scheepen hoe lang door wie gecommandeert
E: Heer Jan de Witt Commandeur over gemelde Vloot
A. Leiden 150 Comandeur Jan de Witt
B. Spaanderwout 136 Cap. Luij. Jan Wijnant Meurs
C. Brouwer 136 Cap. Luij. Gerrit Reynders Voff
D. ’t huysz Persijn 136 Cap. Luij. Frederik Schouten
E. Duinhof 136 Cap. Luij. Adriaan Lodewortz.
F. Reijgersdaal 145 Cap. Luij. Willem ‘t Hoen
G. Hoogersmilde 145 Cap. Luij. Otto van Dam


RETOURVLOOD. IN DEN. IAARE 1746
voor wat Camer die Reptriezen, onder Comando van de
N.B. de scheepe H en J en K sijn drie Engelsche Scheepen die onder de Compagnies Vlag Zeijlen
voor Amsterdam            Aldus vertoont hem het Eijland
voor Zeelandt                 St Helena van het Schip D
voor Hoorn                      hebbende het zelve NWTW.
voor Enkhuijsen              van hem na gissing 9 à 10 mijl
voor Amsterdam            zijnde hoog Rotzig Landt
voor Amsterdam
voor Amsterdam


Uit het verslag van Jan de With bleek ook dat hij de snelzeilende Huis Persijn, met aan boord de Fries Adrianus Canter Visscher als onderkoopman, vooruit gestuurd had. Het Rijksmuseum heeft enige jaren geleden een prachtig en kleurrijk manuscript van hem aangekocht waarin het leven aan de Indiase Coromandelkust beschreven wordt.
Ook de familie Canter Visscher heeft een sterke band met Dokkum.

De online database van de Bibliothèque nationale de France, Gallica, is sowieso een bron waar sneupers nog meer interessante zaken kunnen vinden, o.a. de Franstalige reisverslagen van Tinco Lycklama a Nijeholt.